De laurisilva is het oudste levende ding op Madeira, en de reden waarom een groot deel van het eiland eruitziet zoals het eruitziet. Het is een relict: een overlevende van een bostype dat miljoenen jaren geleden over zuidelijk Europa en Noord-Afrika verspreid was, en vervolgens bijna overal verdween toen het klimaat koeler werd. De milde, vochtige bergen van Madeira lieten het standhouden, en het eiland draagt nu het grootste overgebleven stuk van dit bos waar ook ter wereld.

Deze gids behandelt wat de laurisilva werkelijk is, waarom het werelderfgoedbescherming verdiende, en waar je erin kunt wandelen.

Wat de laurisilva is

Laurisilva betekent “laurierbos”, en de naam is letterlijk. Het is een dicht, altijdgroen, subtropisch bos gebouwd rond bomen uit de laurierfamilie, het soort dat gedijt in constante milde vochtigheid in plaats van in hitte of koude.

Op Madeira beslaat het ongeveer 15.000 hectare, voornamelijk gedrapeerd over de steile, wolkenvangde noordelijke hellingen en het centrale hoogland, grofweg tussen 300 en 1.300 meter. Het bladerdak is een wirwar van laurier-, til-, vinhático- en barbusano-bomen, hun stammen en takken bedekt met mos, korstmos en varens. Het licht is groen en gefilterd, de lucht is nat, en de grond is zacht. Het is een bos dat echt oud aanvoelt, omdat het in zekere zin ook zo is.

Waarom het belangrijk is

Twee dingen maken de laurisilva meer dan een mooi bos, en samen leverden ze het in 1999 de UNESCO-werelderfgoedstatus op.

Het is onvervangbaar. Dit is ‘s werelds grootste relictlaurierbos, een levend overblijfsel van een ecosysteem dat de ijstijden van het Europese vasteland hebben weggevaagd. Het kan niet worden nagemaakt; het kan alleen verloren gaan of behouden blijven.

Het zit vol leven dat nergens anders voorkomt. Het bos is de thuisbasis van de trocazduif, een grote duif die endemisch is op Madeira, naast het minuscule Madeira-vuurgoudhaan en een lange lijst van endemische planten, mossen, varens en ongewervelde dieren die op deze ene plek evolueerden.

Het doet ook praktisch werk. Het bladerdak haalt vocht direct uit de wolk die van de Atlantische Oceaan binnendrijft, een langzame druppel die de bronnen en de levadas, de irrigatiekanalen die water over het hele eiland vervoeren, voedt. De laurisilva is in feite onderdeel van de watervoorziening van Madeira.

Waar je erin kunt wandelen

De gemakkelijkste manier om de laurisilva te ervaren is te voet, en veel van de beste levada-wandelingen van Madeira lopen er dwars doorheen over vlakke, schaduwrijke paden.

• Ribeiro Frio, in het centrale hoogland, is de zachtste introductie. Een kort, bijna vlak pad leidt naar het uitkijkpunt Balcões, en langere levada-paden doorkruisen het bos vanaf dezelfde plek.
• De Caldeirão Verde-wandeling, vanaf Queimadas boven Santana, is een langere route diep in de noordelijke laurisilva, eindigend bij een waterval. Zie de Levada do Caldeirão Verde-gids.
• Het 25 Fontes-pad in het westen loopt ook door laurierbos op weg naar de bronnen; zie de 25 Fontes levada-wandeling.
• Fanal, op het Paul da Serra-plateau in het westen, is de meest sfeervolle hoek van allemaal: een groep oude, knoestige til-bomen in open weiland, vaak gehuld in drijvende mist.

Wandelen hier is rustig en koel, met vogelgezang, druppende varens en het gevoel door een landschap te bewegen dat in heel lange tijd nauwelijks is veranderd.

Veelgestelde vragen

Is de laurisilva de moeite waard om te bezoeken?

Ja, en je zult er waarschijnlijk doorheen lopen of je het plant of niet, omdat zoveel van de levada-paden van Madeira erdoorheen lopen. Het is het bepalende natuurlijke kenmerk van het eiland en een echte zeldzaamheid: het grootste overgebleven bos in zijn soort waar ook ter wereld. Zelfs één korte wandeling erdoorheen is de moeite waard.

Waar is de beste plek om het laurierbos te zien?

Voor een gemakkelijke eerste kennismaking, Ribeiro Frio in de centrale bergen, met zijn korte wandeling naar het uitkijkpunt Balcões. Voor een langere onderdompeling, de Caldeirão Verde-wandeling aan de noordkust. Voor het meest opvallende beeld, de mistige oude bomen van Fanal op het westelijke plateau.

Hoe verschilt de laurisilva van een gewoon bos?

Het is een relict: een levende overlevende van een subtropisch bos dat miljoenen jaren geleden een groot deel van de regio bedekte en vervolgens bijna overal anders verdween. Het is altijdgroen, constant vochtig en ongewoon rijk aan soorten die alleen op Madeira voorkomen. Bovenal is het echt oud als ecosysteem, geen herbeplant bos.

Kan ik de laurisilva zien zonder lange wandeling?

Gemakkelijk. Ribeiro Frio is per auto bereikbaar, en het pad naar het uitkijkpunt Balcões is kort en bijna vlak, ongeveer een half uur heen en terug. Fanal is ook per auto bereikbaar. Je hoeft je niet vast te leggen op een lange levada-wandeling om in het bos te staan.